Ana sayfa » Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri
Mobbing nedir

Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri

Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri
Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri

Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri, Mobbing süreci ve devamlılığının mağdurlar üzerindeki etkisinin ne boyutta olacağı bireysel faktörlerle ilgilidir. Bu faktörler, mağdurun mobbing eylemi ile karşılaştığında vereceği tepkinin bu eyleme karşı koyma derecesini belirleyecektir. Aynı durum mobbing uygulayıcıları için de geçerlidir. Bu eylemleri neden gerçekleştirdiklerini anlamaya bireysel faktörler yardımcı olur.

Mobbingin bireye bağlı olan nedenleri mağdur ve bireye ilişkin mobbing uygulayıcısı açısından iki ayrı şekilde incelenebilir. Bu nedenler, mobbinge konu olayların tekrar etme sıklığı ve sürekliliğini belirlemede yol göstericidir.

Mağdurun Kişilik Özellikleri, Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri

Zorbalıkla ilgili yapılan deneysel araştırmalar mağdurun kişiliği üzerine yoğunlaşmıştır ve işyerindeki bu uygulamalarda psikososyal faktörlerin etkisi vardır.

Leymann “mağdur” kelimesini, mağdur olduğunu hisseden kişi olarak tanımlamıştır. Uluslararası araştırmalar, işyerinde manevi tacize maruz kalanların oranının diğer şiddet türleri ve taciz mağdurları oranından oldukça fazla olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak mobbing mağdurları açısından belli bir profil belirlemek pek mümkün değildir. Öyle ki Leymann, kişilerin taciz öncesi durumlarını saptayacak bir veri olmadığından dolayı mağdur profilinin oluşturulamayacağını savunmuştur. 7

Mağduru diğer çalışanlardan ayıran birtakım özellikler bulunmaktadır. Daha çekingen, temkinli ve olaylara tedirgin yaklaşan kişiler genellikle olumsuz görüşlere sahip olup sessiz kalmayı tercih ederler. Literatürde kurban olarak da adlandırılan mağdur “itaatkar”, saldırgan rolünde olan kişi ise “kışkırtıcı” olarak betimlenmektedir. Kışkırtıcı sosyal davranış ve mağduriyet arasında pozitif bir ilişki bulunmaktadır.

Karakter özellikleri bakımından mağdur

Karakter özellikleri bakımından mağdur, diğer çalışanlardan ayrı tutulmaktadır. Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri, Mobbing süreci ve devamlılığının Psikolojik şiddet prosesinde karakter özelliklerine bağlı olarak mağdur, “kolay hedef, “kışkırtıcı” ya da “tehdit” olarak görülmektedir. Kendine güveni düşük, utangaç ve zor durumları yönetmede güçlük çeken mağdurlar “kolay hedef” olarak tanımlanır. Psikolojik tacizde “kışkırtıcı” olarak nitelendirilen mağdurlar, hem tedirgindirler hem de kendilerine güvenleri düşüktür. Bu kişiler iletişimde saldırgan davranışlar sergilerler. Diğer yandan mağdur, karakter özellikleri ve özel becerileri sebebiyle “tehdit” olarak da görülebilmektedir.

Mobbing Nedenleri

Karakter özellikleri bakımından mağdur, diğer çalışanlardan ayrı tutulmaktadır. Psikolojik şiddet prosesinde karakter özelliklerine bağlı olarak mağdur, “kolay hedef, “kışkırtıcı” ya da “tehdit” olarak görülmektedir. Kendine güveni düşük, utangaç ve zor durumları yönetmede güçlük çeken mağdurlar “kolay hedef” olarak tanımlanır. Psikolojik tacizde “kışkırtıcı” olarak nitelendirilen mağdurlar, hem tedirgindirler hem de kendilerine güvenleri düşüktür. Bu kişiler iletişimde saldırgan davranışlar sergilerler. Diğer yandan mağdur, karakter özellikleri ve özel becerileri sebebiyle “tehdit” olarak da görülebilmektedir.

Sanılanın tam tersi olarak mağdurlar her zaman kırılgan veya zayıf kişiler değildirler. Kadın ya da erkek, herkes işyerinde manevi tacize maruz kalma riski altındadır. Çoğu zaman mağdurun üstünün otoritesine karşı verdiği tepki neticesinde taciz gerçekleşir.

Çalışma ortamında mobbing sürecinde mağdur

Çalışma ortamında bireye ilişkin mobbing sürecinde mağdur, kendini bir çıkmaz içinde hisseder. Çalıştığı ortamdan soyutlanmış ve bir köşeye sıkışıp kalmıştır. Yaşadıklarına bir anlam verememektedir. Günümüzde iş hayatında mobbing davranışlarına maruz kalan bireyler hatayı kendilerinde aramaya başlarlar ve aradan uzunca bir süre geçse de kendilerini sorgulamaya devam ederler.

Öte yandan mağdurun kişiliği mobbing sürecinin nasıl yaşanacağı ve şiddete vereceği tepkinin boyutu konusunda belirleyicidir. Bazı mağdurlar yaşadıkları karşısında kendilerini suçlamazlar; daha çok kötü sistem yüzünden haksızlığa uğradıklarını düşünürler. Bazıları özel hayatlarını, dış görünüşlerini, inançlarını ya da siyasi görüşlerini, maruz kaldıları psikolojik saldırının gerekçesi olarak görür.

İnsanlar benzer manevi taciz eylemlerine farklı tepki göstermekte ve yaşadıklarından farklı şekilde etkilenmektedir. Psikolojik saldırının üstesinden gelmeyi başaranlar, kendilerine inanırlar, iç seslerini dinlerler ve mobbingle mücadele edebilmek için strateji geliştirirler.

Mobbing Nedenleri

Saldırganın Kişilik Özellikleri

İşyerinde yaşanan psikolojik şiddet vakalarında bu davranışta bulunan tarafın kişiliği de etkili olmaktadır. Saldırganın amacı ve karakter özellikleri şiddet olarak nitelendirilen, zorbaca ve saldırgan davranışların temelini oluşturur. Ancak, saldırganın karakter özelliklerini tam anlamıyla belirlemek oldukça zordur.

Psikolojik şiddet uygulayanlar, genellikle, kendi eksik taraflarını, korku ve güvensizliklerini, bir başkasını rencide ederek gidermeye çalışan kimselerdir. Bu profildeki kişiler genellikle; farklılıklara karşı hoşgörü gösteremeyen, kendini herkesten üstün gören, iki yüzlü, aşırı denetleyici ve kıskanç eylemler içerisindedirler. Hedef olarak belirledikleri bireyin içinde bulunduğu güç durumlarla alay ederek kendi yetersizlik hislerini kapatmaya çalışırlar. 

Psikolojik şiddet içeren davranışlar, bir kişi ya da birden fazla kişi tarafından gerçekleştirilebilmektedir. Bundan yola çıkarak saldırganın bir kişi olmasının şart olmadığı sonucuna varabiliriz. Bu durumda süreci başlatan bir kişi vardır ve diğerleri bu sürece sonradan müdahil olmaktadırlar.

Tutumlar ve kişilik şiddet eğiliminde önemli bir faktördür. Saldırganların günlük hayatta diğer ortamlardaki tutum ve davranışları, bireylerle olan ilişkileri, sorulara verdikleri yanıtlar fiziksel şiddette belirleyicidir. Sabırsız veya hoşgörüden uzak davranışlar mobbingin boyutunu azaltabilir ya da şiddetlenmesine sebep olabilir.

Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri, Mobbing uygulayıcıları

Gerçek mobbing uygulayıcıları, farklı karakter özelliklerinin dışına çıkan kimselerdir. Çünkü bu kişiler aniden değişebilirler ve kalıplaşmış karakter tanımlamalarına uymazlar. Ancak çevrelerinde sergiledikleri davranışlarla tanımlanabilmeleri mümkündür. Spano, Bottin, Mastroni, Ascenzi ve Bergagio, yaptıkları araştırmalar neticesinde 14 ayrı mobbing profili tanımlamışlardır. Aşağıda her bir profil, kısaca özetlenmeye çalışılmıştır:

Bunlardan biri fesat mobbingcidir. Sürekli yeni kötülükler arayışı içindedir. Asılsız söylemlerle etrafındakileri yaralamaya çalışır. Tesadüfi mobbingci ise, çatışma ortamının kendi lehine dönmesiyle ortaya çıkan kişidir. Karşısındakini alt etmeye hazır durumdadır. Bir diğeri pusuda bekleyen mobbingci olarak adlandırılır. İzleyici konumunda ortaya çıkan mobbingci profilidir.

Mağdur konumundaki kişiye bariz bir şekilde saldırıda bulunmasa da atağa geçmek için hazır bulunmaktadır. Bir diğer profil, hiddetli mobbingci olarak adlandırılır. Bu kişi karakteri nedeniyle duygularını gizleyemez ve agresif davranışlarda bulunur. İçindeki öfkeyi etrafındakilere yansıtır. Kendi problemleriyle baş etmeye çalışmak yerine başkalarının sorunları ile uğraşır.

Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri, Tanıyalım

Megaloman mobbingci ise kendisinden başkasının yeteneklerine, değer vermez ve kendisini daima diğerlerinden ayrıcalıklı ve üstün görür. Bu tip kişiler başarısızlıklarını başkalarına yükler. Günlük hayatta ilişkilerinde anlayıştan uzaktırlar. Anlayışsız davranışlarının sonucu olarak mobbing ortaya çıkar.

Hayal kırıklığına uğramış mobbingci profili, özel yaşamında aradığını bulamamış kişilerdir. Onlara göre diğer kişiler benzer sorun ve olumsuzlukları yaşamadıkları için düşman olarak görülmeyi hak ederler.

Sadist mobbingci, başkalarını zor durumda bırakmaktan keyif alırken eleştirici mobbingci, başkalarının yaptığı işi beğenmez, mutlaka bir eksik bulur ve eleştirir.

Dalkavuk mobbinci, iş yerinde yükselmek için herşeyi yapmaya hazırdır. Saman altından su yürüten mobbingci, başkalarının ardından işler çevirirken bile kendisini iyi biri gibi göstermeye çalışan mobbingci profilidir.

Zorba mobbingci, acımasız ve zalim bir kişilik yapısına sahiptir. Kendisini herkesten üstün görür ve herkese kölesiymiş gibi davranmakta sakınca görmez.

Korkak mobbingci ise rakibi olarak gördüğü bireyin onun görevlerini veya statüsünü elinden alacağından endişe duyar. Bununla baş etme yolu olarak kendine mobbingi seçer.

Kıskanç mobbingci, başkalarının kendinden daha iyi olduğu düşüncesine katlanamazken hırslı mobbingci ise hedefleri kendi yetenekleri üzerinde bile olsa yükselebilmek için her yola başvurur.

Mobbing Nedenleri Örgütlerde olumsuz davranışlar, çalışma psikolojisi ve örgütsel davranış disiplinlerinde ele alınmakta ve değişik bakış açıları ile farklı kavramlar altında değerlendirilmektedir. Bu noktada durumsal faktörler ele alınarak, şiddetin içerdiği konuların incelenmesi gerekir

Bu konulardan bazıları, işyerlerinde resmi ve gayri resmi güç kullanımındaki farklılıklar, cinsiyet oranları, herhangi bir cinsiyetin diğerine baskın olması, yönetici değişikliği, yüksek riskin bulunması, iş garantisinin varlığı ya da yokluğu, aşırı rekabet gibi özellikler olarak sıralanabilir.

Durumsal faktörler, Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri

Cinsiyet eşitsizliği: Cinsiyet dağılımının eşitsiz olduğu iş ya da mesleklerde psikolojik şiddete daha yüksek oranda rastlanılmaktadır. Erkek baskın veya cinsiyet ayrımının olduğu işyerlerinde cinsel veya psikolojik taciz olayları sıklıkla görülmektedir.

Güç eşitsizliği: Psikolojik şiddetin tetikleyici etmenlerinden biri de çalışanların güç ilişkisindeki eşitsizlik algısıdır.9 Güç eşitsizliği psikolojik şiddeti etkileyebilir. Cinsiyet ayrımcılığının görüldüğü işyerlerinde güç ve statü dengesizliklerinin olması da kaçınılmazdır.

İş güvencesizliği: İş güvencesi olmayan çalışan, psikolojik şiddetten iki yönlü olarak etkilenmektedir. İlki, mobbing süresince iş güvencesizliği mağdurun çaresiz ve korumasız durumunun şiddetini arttırır. Sürekli işini kaybetme endişesi duyan mağdur, iş güvencesinden yoksun ve korumasız bir durumdayken psikolojik şiddete daha fazla maruz kalmaktadır.

Mobbing Nedenleri İş güvencesi olmayan çalışanın içinde bulunduğu piyasa koşulları da, onun başka bir yerde daha iyi hatta benzer bir iş bulma olanağının bile olmadığını gösterir. Bu durum çalışanın mevcut çalışma ortamında yaşadığı psikolojik şiddetten kurtularak yeni bir işe girebilmesi önünde engel olmaktadır.

Yönetici Değişikliği: Her yöneticinin farklı bir yönetim stili vardır. Yönetici değişikliği çalışanı tedirgin edebilmektedir. Çalışanların bulundukları mevkiden olma endişeleri, taşıdıkları gelecek kaygısı onları mobbing davranışlarına itebilir.

Bireye İlişkin Mobbing Nedenleri

Öneriler